Volume 1, Issue 1 (March 2026)Cilt 1, Sayı 1 (Mart 2026)
pp.s. 1–85 · e-ISSN 3149-9341
Contentsİçindekiler
Research ArticleAraştırma Makalesipp.s. 1–25
Dindarlığın Bazı Ahlaki Tutum ve Değerlerle İlişkisi
Hayati Hökelekli iD
Uludağ University (Retired), Türkiye
AbstractÖzet
This article examines the relationship between religiosity and selected moral attitudes, value orientations, and social behaviors through a systematic literature review based on empirical findings from both Western literature and research conducted in Türkiye. Rather than relying on purely theoretical or normative assumptions, the study focuses on how religiosity is reflected in concrete domains of moral life. In this framework, key areas such as honesty and academic cheating, substance use, sexual behavior, social deviance and crime, value orientations, prosocial behavior, forgiveness, and work ethics are systematically reviewed. The findings indicate that religiosity does not exert a uniform or deterministic influence across all moral domains. While the relationship between religiosity and behaviors such as honesty and academic cheating appears weak or inconsistent, religiosity demonstrates a more consistent and protective role in areas such as alcohol, tobacco, and illicit substance use. Evidence related to sexual behavior suggests that higher levels of religiosity are associated with more conservative attitudes and lower engagement in premarital and risky sexual practices. In the context of social deviance and crime, the influence of religiosity appears limited and context-dependent, though it may function as a deterrent under certain conditions. In contrast, the impact of religiosity on value orientations is more pronounced. Religiosity is positively associated with values such as tradition, conformity, benevolence, and security, while showing negative associations with hedonism, stimulation, and self-direction. Moreover, religiosity is linked to prosocial tendencies such as empathy, helping behavior, charitable giving, and forgiveness, although these effects are often confined to in-group contexts. Overall, the article argues that religiosity does not operate as an absolute determinant of moral attitudes and behaviors but produces selective and context-sensitive effects through normative, integrative, and motivational mechanisms.
Keywords: Religiosity, Moral Attitudes, Value Orientations, Prosocial Behavior, Substance Use, Sexual Behavior; Social Deviance, Forgiveness.
Bu makale, Batı literatüründeki ampirik bulgular ile Türkiye’de yürütülen araştırmalara dayanan sistematik bir literatür taraması aracılığıyla, dindarlık ile belirli ahlaki tutumlar, değer yönelimleri ve sosyal davranışlar arasındaki ilişkiyi incelemektedir. Kuramsal ve normatif varsayımlardan ziyade, dindarlığın ahlaki yaşantının somut alanlarındaki yansımaları ele alınmaktadır. Bu çerçevede dürüstlük ve akademik hile, madde kullanımı, cinsel davranışlar, toplumsal sapma ve suç, değer yönelimleri, toplum yanlısı davranışlar, affedicilik ve çalışma ahlakı gibi başlıca alanlara odaklanılmaktadır. Araştırma bulguları, dindarlığın tüm ahlaki alanlarda tekdüze ve belirleyici bir etki oluşturmadığını göstermektedir. Dürüstlük ve kopya çekme gibi davranışlarda dindarlık ile ilişki zayıf veya tutarsız görünürken; alkol, sigara ve uyuşturucu kullanımı gibi alanlarda dindarlığın daha tutarlı ve koruyucu bir rol oynadığı görülmektedir. Cinsel davranışlara ilişkin bulgular, yüksek dindarlık düzeylerinin daha muhafazakâr tutumlar, evlilik öncesi ve riskli cinsel davranışlarda azalma ile ilişkili olduğunu ortaya koymaktadır. Toplumsal sapma ve suç bağlamında ise dindarlığın etkisinin sınırlı ve bağlama bağlı olduğu, ancak bazı durumlarda caydırıcı bir işlev görebildiği anlaşılmaktadır. Buna karşılık, dindarlığın değer yönelimleri üzerindeki etkisinin daha belirgin olduğu; özellikle geleneksellik, uyum, iyilikseverlik ve güvenlik gibi değerlere olumlu, hazcılık, uyarılım ve özyönelim gibi değerlere ise olumsuz yönde ilişkili olduğu görülmektedir. Ayrıca dindarlığın empati, yardım etme, bağış ve affedicilik gibi toplum yanlısı eğilimlerle ilişkili olduğu, ancak bu etkinin çoğu zaman grup içi sınırlar içinde kaldığı anlaşılmaktadır. Sonuç olarak bu çalışma, dindarlığın ahlaki tutum ve davranışları mutlak biçimde belirleyen bir unsur olmadığını; ancak normatif, bütünleştirici ve motivasyonel mekanizmalar aracılığıyla seçici ve bağlama duyarlı etkiler ürettiğini ortaya koymaktadır.
Anahtar Kelimeler: Dindarlık, Ahlaki Tutumlar, Değer Yönelimleri, Toplum Yanlısı Davranış, Madde Kullanımı, Cinsel Davranışlar, Toplumsal Sapma, Affedicilik.
ReceivedGeliş: 16 Dec 202516 Ara 2025 · AcceptedKabul: 12 Feb 202612 Şub 2026 · PublishedYayın: 30 Mar 202630 Mar 2026
How to citeAtıf
Hökelekli, H. (2026). The relationship between religiosity and some moral attitudes and values. Research on the Psychology of Religion, 1(1), 1–25.
PDF
Research ArticleAraştırma Makalesipp.s. 26–56
Palyatif Bakımda Yas Sürecine Yönelik Manevi Danışmanlık ve Rehberlik
Mebrure Doğan iD
Afyon Kocatepe University, Türkiye
AbstractÖzet
Palliative care is a healthcare service that aims to enhance the quality of life of patients struggling with lifethreatening illnesses and their relatives by assisting in the resolution of problems in physical, psychological, social, spiritual, and other dimensions. Spiritual care is one of the fundamental components of palliative care. The aim of this study is to examine the spiritual support needs of patients and their relatives during the grief process in palliative care and to explore how the content of spiritual counseling can be structured. This study employs the “document analysis” method, one of the qualitative research methods. The majority of patients hospitalized in palliative care units are terminal-stage patients. Therefore, both patients and their relatives experience “anticipatory grief” and enter the grief process. While coping with the burdens imposed by the illness and the intense sorrow caused by the approaching end of life, the spiritual needs of patients and their relatives increase. In order to meet these needs, it is essential to assign a spiritual care specialist in palliative care who is knowledgeable about the psychological and spiritual changes experienced during the grief process. Grief is a staged process that is expected to result in the individual’s return to at least the level of equilibrium that existed prior to the loss. To meet the spiritual needs of patients and their relatives during the grieving process, spiritual counselors must first determine what these individuals' spiritual needs are and then implement a spiritual care programme focused on the grieving process, including the period after death, for the relatives of patients. In this context, based on a literature review, four categories of spiritual counselling related to the grieving process were identified in the study. These are: ‘spiritual counselling to cope with the grieving process through faith, spiritual counselling to cope through religious practices, spiritual counselling to cope through values, and spiritual counselling to cope by providing religious social support.’ As a result of this research, it is recommended that ‘coping-based’ spiritual counselling be provided to patients and their relatives in palliative care within the scope of spiritual counselling services in hospitals. The research is expected to contribute to the literature in the fields of ‘palliative care’ and ‘hospital spiritual counselling’.
Keywords: Psychology of Religion, Spiritual Counseling and Guidance in Hospitals, Palliative Care, Grief Process, Patient, Patient’s Relative.
Palyatif bakım, yaşamlarını tehdit eden hastalıklarla mücadele eden hasta ve hasta yakınına fiziksel, psikolojik, sosyal, spritüel ve diğer boyutlardaki sorunlarının çözümünde yardımcı olacak, yaşam kalitesini artırmayı hedefleyen sağlık hizmetidir. Manevi bakım, palyatif bakımın bileşenlerinden biridir. Araştırmanın amacı, yas psikolojisi bağlamında palyatif bakımda hasta ve yakınlarının yas sürecindeki manevi destek ihtiyaçlarını incelemek ve manevi danışmanlığın içeriğinin nasıl oluşturulabileceğini araştırmaktır. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden “doküman analizi” yöntemi kullanılmıştır. Palyatif bakımda yatan hastaların çoğunluğu terminal dönem hastalarıdır. Bu nedenle hastalar ve yakınları “beklentisel keder” yaşamakta olup yas sürecine girmektedir. Hem hastalığın sıkıntılarıyla başa çıkmak durumunda olduklarından hem de gelmekte olan son nedeniyle yoğun keder duygusu içindeyken hastalar ve yakınlarının manevi ihtiyaçları artmaktadır. Bu ihtiyaçları karşılamak üzere palyatif bakımda yas sürecinde yaşanan psikolojik, manevi değişimleri bilen bir manevi bakım uzmanının görevlendirilmesi bir gerekliliktir. Yas, bireyin en az kaybın öncesindeki denge durumuna dönmesiyle sonuçlanması beklenen ve evreleri olan bir süreçtir. Hastalar ve yakınlarının yas süreciyle ilgili manevi ihtiyaçlarının karşılanması için manevi danışmanlar tarafından öncelikle bu bireylerin manevi ihtiyaçlarının ne olduğunun belirlenmesine ve ardından hasta yakınları için vefat sonrasını da içine alan yas süreci odaklı bir manevi bakım programının uygulanmasına ihtiyaç duyulmaktadır. Bu bağlamda literatür analizine dayanarak araştırmada yas sürecine yönelik manevi danışmanlığa ilişkin dört kategori belirlenmiştir. Bunlar, “yas süreciyle inançla başa çıkmaya yönelik manevi danışmanlık, dini pratiklerle başa çıkmaya yönelik manevi danışmanlık, değerlerle başa çıkmaya yönelik manevi danışmanlık, dini sosyal destek sağlayarak başa çıkmaya yönelik manevi danışmanlık” tır. Bu araştırmanın sonucu olarak hastanelerde manevi danışmanlık hizmetleri kapsamında palyatif bakımda yatan hasta ve hasta yakınlarına yasa yönelik “başa çıkma temelli” bir manevi danışmanlık verilmesi önerilmektedir. Araştırmanın “palyatif bakım” ve “hastane manevi danışmanlığı” alanının literatürüne katkı sağlayacağı düşünülmektedir.
Anahtar Kelimeler: Din Psikolojisi, Hastanelerde Manevi Danışmanlık ve Rehberlik, Palyatif Bakım, Yas Süreci, Hasta, Hasta Yakını.
ReceivedGeliş: 9 Dec 20259 Ara 2025 · AcceptedKabul: 19 Feb 202619 Şub 2026 · PublishedYayın: 30 Mar 202630 Mar 2026
How to citeAtıf
Doğan, M. (2026). Spiritual counseling and guidance for the grief process in palliative care. Research on the Psychology of Religion, 1(1), 26–56.
PDF
Research ArticleAraştırma Makalesipp.s. 57–65
Sufi Maneviyatında Otoriteryenizm
Bilal Sambur iD
Ankara Yıldırım Beyazıt University, Türkiye
AbstractÖzet
Spirituality is one of the most important issues in modern religious life. One can even argue that it has become an alternative to religion, because institutionalized forms of religion can lose their significance in the life of the believer, but one’s religiousness or spirituality may remain. Spirituality or religiousness is a quite natural part of our individuality, while the quality of institutionalized spirituality is accidental. Although spirituality tells us something about our authentic self, in its institutionalized form our authentic self is often victimized by hierarchical principles promulgated by spiritual authorities and religious institutions. We can no longer say this is ‘my spirituality’, because these religious institutions impose their own particular form of spirituality upon us. The purpose of this paper is to show the victimization process that is often imposed upon our authentic self by hierarchical principles, especially as it relates to the institutionalized form of Sufi spirituality.
Keywords: Islam, Spirituality, Sufism, Shaikh, Murid.
Maneviyat, modern dini hayatın en temel meseleleri arasında yer almaktadır. Dinin kurumsal biçimlerinin bireyin yaşamındaki anlamını yitirebildiği, buna karşın dindarlığın ya da maneviyatın varlığını koruduğu göz önüne alındığında, maneviyatın dine bir alternatif olarak konumlandırıldığı dahi ileri sürülebilir. Maneviyat ya da dindarlık, bireyselliğimizin son derece doğal bir unsuru olarak değerlendirilirken kurumsal maneviyatın niteliği büyük ölçüde tesadüfi bir görünüm arz etmektedir. Maneviyatın özgün benliğe ilişkin ipuçları barındırdığı kabul edilmekle birlikte, kurumsal biçimiyle ele alındığında özgün benliğin, manevi otoriteler ve dini kurumlar tarafından belirlenen hiyerarşik ilkeler aracılığıyla sistematik bir mağduriyet sürecine tabi kılındığı görülmektedir. Dini kurumların kendine özgü maneviyat anlayışını bireyler üzerine dayatması nedeniyle “bu benim maneviyatım” ifadesinin kullanımı giderek olanaksız bir hal almaktadır. Bu çalışmada, söz konusu hiyerarşik ilkelerin özgün benlik üzerinde uyguladığı mağduriyet süreci, kurumsal Sufi maneviyatı bağlamında ele alınmakta ve incelenmektedir.
Anahtar Kelimeler: İslam, Maneviyat, Tasavvuf, Şeyh, Mürit.
ReceivedGeliş: 15 Oct 202515 Eki 2025 · AcceptedKabul: 29 Jan 202629 Oca 2026 · PublishedYayın: 30 Mar 202630 Mar 2026
How to citeAtıf
Sambur, B. (2026). Authoritarianism in Sufi spirituality. Research on the Psychology of Religion, 1(1), 57–65.
PDF
Research ArticleAraştırma Makalesipp.s. 66–77
Gösterişçi Dindarlıktan Dinî Olgunluğa: Kavramsal Çerçeve ve Tipoloji
Murat Çinici iD
Bayburt University, Türkiye
AbstractÖzet
This article reinterprets the Qur’anic concept of shirk (associating partners with God) through the lenses of psychology and sociology of religion. While the traditional meaning of mushrik denotes one who believes in multiple deities, the study employs the term analytically to describe a religious identity that fails to fully internalize the principle of tawḥīd. The main axis of the analysis is the typological distinction between performative, externally oriented religiosity and the religiosity of the mature believer, a framework developed in Çinici's (2019) thesis. These two types reflect the contrast between extrinsic religiosity, shaped by social validation, and intrinsic religiosity, grounded in spiritual internalization. The article first defines shirk from theological and psychosocial perspectives and then outlines the key features of each believer type. Their implications at the personal and collective levels are explored under the subtopics of symbolism and anthropomorphism, with supporting examples drawn from contemporary literature in the psychology and sociology of religion. The study situates shirk not only in its Qur’anic context but also within contemporary theoretical paradigms of religious maturity, extrinsic-intrinsic faith orientation, and symbolic representation. In conclusion, the paper emphasizes that the distinction between performative religiosity and religious maturity is essential for understanding both individual spiritual fulfillment and broader social cohesion.
Keywords: Psychology of Religion, Religious Typology, Intrinsic Religiosity, Anthropomorphism, Symbolic Cognition.
Bu makale, Kur'an'daki şirk (Allah'a ortak koşma) kavramını din psikolojisi ve din sosyolojisi merceğiyle yeniden yorumlamaktadır. Müşrikin geleneksel anlamı birden çok tanrıya inanan kişiyi ifade ederken, çalışmada bu kavram, tevhit ilkesini tam olarak içselleştirememiş bir dinî kimliği tanımlamak için analitik düzeyde kullanılmaktadır. Analizin ana ekseni, gösterişe dayalı dışsal dindarlık ile olgun dindarlık arasındaki tipolojik ayrımı oluşturmaktadır; bu çerçeve, Çinici'nin (2019) tezinde geliştirilmiştir. Bu iki tip, toplumsal onayla şekillenen dışsal dindarlık ile manevi içselleştirmeye dayanan içsel dindarlık arasındaki karşıtlığı yansıtmaktadır. Makale, şirki önce teolojik ve psikososyal açılardan tanımlamakta, ardından her bir dindar tipinin temel özelliklerini ortaya koymaktadır. Bu tiplerin bireysel ve toplumsal düzeydeki yansımaları, sembolizm ve antropomorfizm alt başlıkları altında, din psikolojisi ve din sosyolojisindeki güncel literatürden destekleyici örneklerle incelenmektedir. Çalışma, şirk olgusunu yalnızca Kur'an'daki bağlamıyla değil, aynı zamanda dinî olgunluk, dışsal-içsel inanç yönelimi ve sembolik temsil gibi çağdaş kuramsal paradigmalar içinde de konumlandırmaktadır. Sonuç olarak, makalede gösterişçi dindarlık ile dinî olgunluk arasındaki ayrımın hem bireysel manevi tatmini hem de daha geniş toplumsal uyumu anlamak açısından temel önem taşıdığı vurgulanmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Din Psikolojisi, Dinî Tipoloji, İçsel Dindarlık, Antropomorfizm, Sembolik Biliş.
ReceivedGeliş: 11 Oct 202511 Eki 2025 · AcceptedKabul: 23 Jan 202623 Oca 2026 · PublishedYayın: 30 Mar 202630 Mar 2026
How to citeAtıf
Çinici, M. (2026). From performative religiosity to religious maturity: A conceptual framework and typology. Research on the Psychology of Religion, 1(1), 66–77.
PDF
Book ReviewKitap Değerlendirmesipp.s. 78–85
Esra Tuysuz iD
Recep Tayyip Erdoğan University, Türkiye
Murat Çinici. Niyet Kodu Modeli (NİKOM): Kendi Zihinsel Yazılımınızın Programcısı Olun. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık, 2026.
ReceivedGeliş: 10 Feb 202610 Şub 2026 · AcceptedKabul: 7 Mar 20267 Mar 2026 · PublishedYayın: 30 Mar 202630 Mar 2026
How to citeAtıf
Tuysuz, E. (2026). [Review of the book Niyet kodu modeli (NİKOM): Kendi zihinsel yazılımınızın programcısı olun, by M. Çinici]. Research on the Psychology of Religion, 1(1), 78–85.
PDF