Research on the Psychology of Religion e-ISSN 3149-9341 · Open AccessAçık Erişim

The Relationship Between Religiosity and Some Moral Attitudes and ValuesThe Relationship Between Religiosity and Some Moral Attitudes and Values

Volume 1, Issue 1 · March 2026Cilt 1, Sayı 1 · Mart 2026

Research ArticleAraştırma Makalesipp.s. 1–25

Dindarlığın Bazı Ahlaki Tutum ve Değerlerle İlişkisi

Hayati Hökelekli iD

Uludağ University (Retired), Türkiye

AbstractÖzet

This article examines the relationship between religiosity and selected moral attitudes, value orientations, and social behaviors through a systematic literature review based on empirical findings from both Western literature and research conducted in Türkiye. Rather than relying on purely theoretical or normative assumptions, the study focuses on how religiosity is reflected in concrete domains of moral life. In this framework, key areas such as honesty and academic cheating, substance use, sexual behavior, social deviance and crime, value orientations, prosocial behavior, forgiveness, and work ethics are systematically reviewed. The findings indicate that religiosity does not exert a uniform or deterministic influence across all moral domains. While the relationship between religiosity and behaviors such as honesty and academic cheating appears weak or inconsistent, religiosity demonstrates a more consistent and protective role in areas such as alcohol, tobacco, and illicit substance use. Evidence related to sexual behavior suggests that higher levels of religiosity are associated with more conservative attitudes and lower engagement in premarital and risky sexual practices. In the context of social deviance and crime, the influence of religiosity appears limited and context-dependent, though it may function as a deterrent under certain conditions. In contrast, the impact of religiosity on value orientations is more pronounced. Religiosity is positively associated with values such as tradition, conformity, benevolence, and security, while showing negative associations with hedonism, stimulation, and self-direction. Moreover, religiosity is linked to prosocial tendencies such as empathy, helping behavior, charitable giving, and forgiveness, although these effects are often confined to in-group contexts. Overall, the article argues that religiosity does not operate as an absolute determinant of moral attitudes and behaviors but produces selective and context-sensitive effects through normative, integrative, and motivational mechanisms.

Keywords: Religiosity, Moral Attitudes, Value Orientations, Prosocial Behavior, Substance Use, Sexual Behavior; Social Deviance, Forgiveness.

Bu makale, Batı literatüründeki ampirik bulgular ile Türkiye’de yürütülen araştırmalara dayanan sistematik bir literatür taraması aracılığıyla, dindarlık ile belirli ahlaki tutumlar, değer yönelimleri ve sosyal davranışlar arasındaki ilişkiyi incelemektedir. Kuramsal ve normatif varsayımlardan ziyade, dindarlığın ahlaki yaşantının somut alanlarındaki yansımaları ele alınmaktadır. Bu çerçevede dürüstlük ve akademik hile, madde kullanımı, cinsel davranışlar, toplumsal sapma ve suç, değer yönelimleri, toplum yanlısı davranışlar, affedicilik ve çalışma ahlakı gibi başlıca alanlara odaklanılmaktadır. Araştırma bulguları, dindarlığın tüm ahlaki alanlarda tekdüze ve belirleyici bir etki oluşturmadığını göstermektedir. Dürüstlük ve kopya çekme gibi davranışlarda dindarlık ile ilişki zayıf veya tutarsız görünürken; alkol, sigara ve uyuşturucu kullanımı gibi alanlarda dindarlığın daha tutarlı ve koruyucu bir rol oynadığı görülmektedir. Cinsel davranışlara ilişkin bulgular, yüksek dindarlık düzeylerinin daha muhafazakâr tutumlar, evlilik öncesi ve riskli cinsel davranışlarda azalma ile ilişkili olduğunu ortaya koymaktadır. Toplumsal sapma ve suç bağlamında ise dindarlığın etkisinin sınırlı ve bağlama bağlı olduğu, ancak bazı durumlarda caydırıcı bir işlev görebildiği anlaşılmaktadır. Buna karşılık, dindarlığın değer yönelimleri üzerindeki etkisinin daha belirgin olduğu; özellikle geleneksellik, uyum, iyilikseverlik ve güvenlik gibi değerlere olumlu, hazcılık, uyarılım ve özyönelim gibi değerlere ise olumsuz yönde ilişkili olduğu görülmektedir. Ayrıca dindarlığın empati, yardım etme, bağış ve affedicilik gibi toplum yanlısı eğilimlerle ilişkili olduğu, ancak bu etkinin çoğu zaman grup içi sınırlar içinde kaldığı anlaşılmaktadır. Sonuç olarak bu çalışma, dindarlığın ahlaki tutum ve davranışları mutlak biçimde belirleyen bir unsur olmadığını; ancak normatif, bütünleştirici ve motivasyonel mekanizmalar aracılığıyla seçici ve bağlama duyarlı etkiler ürettiğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler: Dindarlık, Ahlaki Tutumlar, Değer Yönelimleri, Toplum Yanlısı Davranış, Madde Kullanımı, Cinsel Davranışlar, Toplumsal Sapma, Affedicilik.

ReceivedGeliş: 16 Dec 202516 Ara 2025 · AcceptedKabul: 12 Feb 202612 Şub 2026 · PublishedYayın: 30 Mar 202630 Mar 2026

How to citeAtıf

Hökelekli, H. (2026). The relationship between religiosity and some moral attitudes and values. Research on the Psychology of Religion, 1(1), 1–25.

PDF